دبیر پدافند غیرعامل دانشگاه به مناسبت هفته ملی سلامت؛
تابآوری نظام سلامت، تضمین تداوم حیات در میانه بحرانهاست
دکتر علی وفاق نعمتاللهی، دبیر پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفتوگو با وبدا خوزستان، به مناسبت روز دوم هفته ملی سلامت با شعار «تاب آوری در نظام سلامت و مدیریت علمی در بحران» گفت: «تابآوری نظام سلامت»، فراتر از یک مفهوم ساده است؛ توانایی سیستم بهداشتی درمانی برای پیشبینی، تحمل، تطبیق و بازیابی سریع در برابر بحرانها، به گونهای که خدمات حیاتی تحت هیچ شرایطی متوقف نشوند، تابآوری را معنا میبخشد.
دکتر نعمت اللهی تصریح کرد: جوهر اصلی تابآوری، تداوم ارائه خدمت است؛ سیستمی که در بحران، جان سالم به در میبرد، تنها سیستمی است که میتواند خدمات ایمن، عادلانه و مؤثر خود را حتی در شرایط سخت نیز حفظ کند؛ به عبارتی، تابآوری نظام سلامت، تضمین تداوم حیات در میانه بحرانهاست.
وی بحران را فراتر از جنگ و پاندمی دانست و خاطرنشان کرد: بحران لزوماً به معنای جنگ یا پاندمی نیست؛ بلکه کمبود دارو، حملات سایبری، بلایای طبیعی، تحریمها، حتی موج ناگهانی مراجعهکنندگان یا یک تصادف زنجیرهای در یک مرکز درمانی کوچک، میتواند تعریف یک بحران را ایفا کند.
عضو هیئت علمی گروه طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی اهواز هشدار داد: نباید هرگز ادعای آمادگی کامل کرد؛ چرا که بحران پدیدهای سیال است و آمادگی باید در سطوح مختلف، بهصورت روزانه، هفتگی و ماهانه بازبینی شود.
دکتر نعمتاللهی با تاکید بر اهمیت چندجانبه تابآوری، به چهار محور اصلی اشاره کرد و افزود: حفظ جان بیماران، کاهش مرگومیر غیرمستقیم، جلوگیری از مرگومیر ناشی از اختلال در خدمات عادی و امنیت اجتماعی و مدیریت هوشمند منابع، چهار محور تابآوری هستند.
وی همچنین بر نقش حیاتی نیروی انسانی در تابآوری تأکید کرد و گفت: تابآوری تنها مربوط به ساختمان و تجهیزات نیست؛ کادر درمان، هسته اصلی این سیستم هستند و حفاظت از آنها در برابر فرسودگی شغلی و آسیبهای روانی، بخشی از استراتژی تابآوری است.
دکتر نعمتاللهی با اشاره به اقدامات عملیاتی اخیر در مواجهه با تهدیدهای ویژه، اعلام کرد: بر اساس دستورالعملهای وزارت بهداشت و با همکاری «قرارگاه بهداشت و سازمان پدافند»، مجموعهای گسترده از کلاسهای آموزشی و مانورهای تخصصی در زمینههای مختلف از جمله حملات بیولوژیک، شیمیایی، رادیولوژیک و سایبری برگزار شده است. با توجه به ویژگیهای جغرافیایی استان خوزستان و وجود صنایع پتروشیمی، برخورد با آسیبهای شیمیایی در اولویت ویژه قرار دارد و برگزاری کلاسهای تخصصی در این زمینه نیز مکررا در دستور کار قرار گرفت. همچنین در راستای ارتقای آمادگی، مانورهایی نظیر آتشسوزی، قطع برق و حملات سایبری با موفقیت اجرا شد.
دبیر پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در ادامه، به یکی از پیچیدهترین جنبههای مدیریت بحران، یعنی «مدلهای برخورد با بحران» اشاره کرد و با تاکید بر اهمیت گذار از «واکنش» به «پیشبینی» تصریح کرد: مهمترین گام در برخورد با هر بحران، پیشگیری از وقوع آن یا حداقل آمادگی برای سناریوهای احتمالی است. بنابراین، باید با استفاده از الگوریتمهای تحلیل ریسک، بحرانهای احتمالی را شناسایی کرده و بر اساس آنها، برنامهریزیهای ساختاریافته داشته باشیم.
وی تفاوت میان برنامهریزی استراتژیک و مدیریت بحران را اینگونه تبیین کرد: برنامهریزی، نخستین و حیاتیترین گام است؛ اما زمانی که بحران رخ میدهد، وارد مرحله "مدیریت بحران" میشویم که در آن، تقابل با زمان، به معنای اهمیت ثانیهها، دقایق و ساعتهاست.
دکتر نعمت اللهی از ۸ رکن اصلی تابآوری یاد کرد و گفت: این ارکان شامل «رهبری قوی، زنجیره تأمین پایدار، نیروی انسانی آموزشدیده، سیستم اطلاعات سلامت، تأمین مالی پایدار، ارتباط مؤثر با مردم، مدیریت بحران بیمارستانی و همکاری بینبخشی است که در تحقق تابآوری جایگاه ویژهای دارند.
دبیر پدافند غیرعامل دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، با تأکید بر اهمیت «طب انتقال خون و هموویژیلانس» در زمان بحران، به بیان یک اصل طلایی در پزشکی پرداخت و گفت: همانطور که در علم پزشکی گفته میشود "پیشگیری بهتر از درمان است"، در مدیریت بحران نیز نخستین و مؤثرترین گام، "میتیگیشن" (Mitigation) یا همان برنامهریزی و کاهش مخاطرات پیش از وقوع حادثه است.
نظر دهید