تاريخچه دانشگاه جندی شاپور و نقش آن در تاريخ پزشکی ايران و جهان


 در شمال غربي خوزستان در دوره ساساني، شهر بزرگ و آبادي با كشتزارهاي زيباي نيشكر، جويهاي روان و باغهاي خرم، قرار داشت كه گذشته از زيبائي، يكي از بزرگترين مراكز علمي و فرهنگي زمان خود به شمار مي‌رفت، نام اين شهر جندي‌شاپور بود كه به واسطه دانشكده پزشكي و بيمارستان معروفش، در جهان آنروز آوازه‌اي به سزا كسب كرده و از هر سو دانشمندان و دانش‌پژوهان را بسوي خود فرا مي‌خواند.ز

بنيانگذار جندي‌شاپور


بنيان اين شهر را شاپور اول فرزند اردشير بنا نهاد. جندي‌شاپور را آنگونه كه مورخين نوشته‌اند يكي از نواحي هفتگانه خوزستان مي‌دانستند كه از ابتدا (اهواز) مركز آن استان به شمار مي‌رفته است، و در دوره شاپور دوم، جندي‌شاپور پايتخت دولت ساساني و مركز ولايت خوزستان گرديد.


چگونگي گزينش نام جندي‌شاپور
وقتي شاپور در جنگ با والرين قيصر دوم، پيروز گشت و بر انطاكيه (يكي از شهرهاي تركيه فعلي) دست يافت، آن آنرا (وه انديو شاپور) ناميد يعني (به از انطاكيه، شاپور) و به عبارت روانتر (شهر شاپور بهتر از انطاكيه) مي‌باشد و بعدها به گويش‌هاي جندي‌شاپور يا گندي‌شاپور ادا گرديد.
شكوفائي جندي‌شاپور
بي‌شك بهترين دوره‌اي كه جندي‌شاپور بخود ديده عصر نهضت فرهنگي ايران، يعني دوره انوشيروان است. آنگونه كه برخي از مورخين نوشته‌اند، خسرو انوشيروان علاقه فراواني به علم و دانش از خود نشان مي‌داد و همين انگيزه اصلي وي در گرد‌آوري دانشمندان و پزشكان شايسته آنزمان بوده است. در زمان او دانشگاه جندي‌شاپور به پيشرفتهاي شاياني نائل آمد و هم به دستور او بود كه برزويه طبيب با جمعي از پزشكان ايراني جهت دستيابي به كتابهاي طب هندي به هندوستان سفر كردند. بدون شك اين سفر كه با دانشگاه جندي‌شاپور بستگي داشته، براي اين مركز علمي و دانش آموختگان آن آغاز رويدادهاي با ارزشي بوده است.
 در برخي از كتب تاريخي، از مجالس امتحاني سخن رفته است كه بويژه در دوره خسرو براي آزمايش پزشكان و صدور اجازه نامه طبابت برپا مي‌شده، در تاريخ‌الحكماء شرح يكي از اين نشست‌ها را ذكر كرده‌اند كه از آن بعنوان اولين كنگره پزشكي جندي‌شاپور مي‌توان نام برد.
 
 بيمارستان جندي‌شاپور و رسالت آن
 به دستور انوشيروان، در جوار دانشكده پزشكي، ضرورتاً بيمارستاني نيز تأسيس گرديد. جرجي زيدان (نويسنده مسيحي عرب) در اين مورد مي‌نويسد: خسرو انوشيروان در جندي‌شاپور براي معالجه بيماران و آموزش پزشكي، بيمارستان جندي‌شاپور را داير نمود و از هندوستان و يونان پزشكاني استخدام كرد تا در آنجا طب هندي و طب يوناني (بقراطي) تدريس كنند، درنتيجه ايرانيان داراي دو رشته پزشكي شدند و بيمارستان جندي‌شاپور شهرت بي‌نظيري در دنياي آنروز پيدا كرد. جرجي زيدان تحت عنوان (بيمارستانهاي اسلام) مي‌نويسد: بيمارستان كلمه‌اي فارسي است و به معناي محل بيماران مي‌باشد. در دوره تمدن اسلامي، بيمارستان مشتمل بر مدارس طب هم بوده و همانجا درس طب مي‌خواندند و عملاً از بيماران معاينه و شناسائي مي‌نمودند. عربها ايجاد بيمارستان را از ايرانيان آموختند و همانند بيمارستان جندي‌شاپور كه بزرگترين بيمارستان پيش از اسلام بود، بيمارستان‌هائي در نقاط مختلف ممالك اسلامي دائر كردند.
 
تأثير و نفوذ جندي‌شاپور در جهان اسلام
 علي‌رغم ركودي كه در دوره حكومت عباسي گريبانگير جندي‌شاپور گرديد و آثار ظاهري آن از ميان رفت ليكن نفوذ معنوي جندي‌شاپور در تمام دوره‌هاي اسلامي بخوبي مشهود است زيرا دانشكده پزشكي و بيمارستان آن به منزله پايه و اساسي گرديد كه مؤسسات مشابه اسلامي بر آن قرار گرفت. در فرهنگ اسلام نيز آثار دانشمنداني كه در آنجا پرورش يافته بودند. در بنيان نهادن پايه‌هاي علمي اسلام سعي و كوشش فراوان نموده‌اند.
 برخي از مورخين نوشته‌اند كه فارغ‌التحصيلان اين دانشگاه بعضاً به جزيرة‌العرب رفته و در نهضت اسلامي كه پايه آن بر عدل و يگانه‌پرستي بود پيشقدم شده‌اند، مي‌گويند طبيب مخصوص حضرت محمد (ص) از اين دانشگاه بوده و نيز نوشته‌اند كه شهرت حقيقت گوئي در جلسات درس بحث اين دانشگاه بحدي بوده كه حضرت علي (ع) را به منظور استادي نامزد نموده‌اند ولي بعلل وظايف خطيري كه آن حضرت به عهده داشتند، دانشگاه جندي‌شاپور از اين افتخار محروم مانده است. بطور يقين علم پزشكي در دره اسلام پيشرفت زيادي نمود و پزشكان پرآوازه‌اي از بين مسلمانان به پا خاستند، ليكن اين حقيقت را بايد پيوسته بخاطر داشت كه مهمترين منابعي كه ميراث چندين هزار ساله بشر را در اين علم به مسلمانان انتقال داد، كتب و آثار گرانبهائي بود كه در نتيجه تكاپوي چندين صد ساله پزشكان دانشمند از جوامع مختلف ايراني، يوناني، هندي و سرياني در جندي‌شاپور جمع‌آوري و تدوين شده بود. تأسيس بيمارستان در بغداد در زمان خليفه هارون‌الرشيد تقليد كاملي از بيمارستان جندي‌شاپور بود و زير نظر همان جندي‌شاپور اداره مي‌شده است.
 نخستين كتابهائي كه در علم پزشكي به زبان عربي تأليف و ترجمه گرديد بوسيله اين دسته از پزشكان جندي‌شاپور بود. بسياري از داروها و گياهان داروئي در كتب پزشكي تازي، با همان نامهاي ايراني خوانده مي‌شده، امروز هم در زبان عربي قسمت عمده آنها داراي اسامي فارسي است، بدون شك سبب اين امر آن است كه ماخذ اصلي اينگونه كتابها، آثار مشابه ايراني بوده كه در جندي‌شاپور وجود داشته است و چون نخستين مؤلفين اين كتب از پزشكان جندي‌شاپور و به زبان فارسي آشنا بوده‌اند از اين رو بسياري از اصطلاحات و تعبيرات بهمان شكل اصلي در آنها راه يافته و به جا مانده است.

آرم دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز

 تفسير آرم دانشگاه
 عنصر اصلي نشانه برگرفته از فرم‌هاي تزئيني آجري كه در بناهاي معماري منطقه وجود دارد. در منطقه جنوب ايران و بخصوص خوزستان در جنوب غرب ايران بعد از اسلام و شوش قبل از اسلام به طور سنتي دربناهاي معماري كه جنبه مذهبي داشته، اعم از معابد و آتشكده‌هاي قبل از اسلام و مساجد، حسينيه‌هاي بعد از اسلام از عنصر آجر استفاده مي‌شده.
 تركيب فرم‌هاي مذهبي و ظروف آزمايشگاهي « تكرار دو عدد ارلن » در درون يكديگر را نشان مي‌دهد كه قسمت بالاي آنها تكرار 4 عدد لوله آزمايشگاهي را تداعي مي‌كند. دو ارلن طراحي شده روي كتاب باز قرار گرفته كه باز بودن كتاب نمادي است از آموزش براي همه و همچنين عنصر كتاب نمادي از مسئله آموزش و آكادميك را نشان مي‌دهد.
 تقارن در آرم بر اساس اصل تقارن كه در هنرهاي اسلامي است استفاده شده.
 
منشور اخلاقی
فاحلض لهم جناحک و الن لهم جانبک و ابسط لهم وجهک
بال فروتنی را بر مردم بگستران و با آنان با نرمش رفتار کن و همواره گشاده رو باش
"حضرت علی علیه السلام"
با استمداد از الطاف بیکران ربوبی و در سایه توجهات حضرت ولی عصر (عج) رضایت الهی را سر لوحه کار خود قرار داده و منشور اخلاقی این دانشگاه را به منظور نهادینه کردن فرهنگ تکریم ارباب رجوع اعلام داشته و در راه خدمتگزاری به اقشار معزز جامعه اسلامی تلاش می نماییم.
حضور به موقع در محل کار و احترام به وقت ارباب رجوع
رعایت عدل و انصاف در ارائه خدمات به مراجعین
رعایت کرامت انسانی و ارزشهای اخلاقی و اسلامی در محیط کار
پاسخگویی به مراجعین همراه با متانت و خوشرویی
تلاش، دلسوزی، دقت عمل و جدیت در ارائه خدمت و پیشبرد اهداف دانشگاه
توجه به انتقادها و پیشنهادهای سازنده مراجعین
حفظ اسرار و امانتداری و پیگیری دقیق و به موقع خواسته های قانونی مراجعین
حفظ بیت المال و استفاده بهینه از امکانات و زمان
جلوگیری از تضییع حقوق ارباب رجوع و دانشگاه
آراستگی ظاهر و پوشش متناسب با فرهنگ اسلامی
تلاش در جهت ایجاد محیط کار پاکیزه و با نشاط

   

DOURAN Portal V4.0.0.0

V4.0.0.0