یک فوق‌تخصص کلیه به باورهای غلط درباره فشار خون پاسخ می‌دهد

دکتر آسیه عارف، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌ شاپور اهواز و فوق‌تخصص کلیه بزرگسالان در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان، اظهار کرد: یکی از اشتباهات رایج درباره فشار خون بالا این است که بیماران تصور می‌کنند همواره با علائمی نظیر سردرد یا سرگیجه همراه هستند، در حالی که بسیاری از افراد مبتلا به فشار خون مزمن، هیچ گونه علامتی از خود بروز نمی‌دهند و تنها روش قطعی تشخیص، اندازه‌گیری با فشارسنج است.

وی تاکید کرد: فشار خون یک بیماری مزمن و مشابه دیابت است که درمان قطعی نداشته و تنها از طریق مصرف منظم دارو قابل کنترل است. در غیر این صورت، بیمار در معرض عوارضی چون سکته‌های قلبی و مغزی و نارسایی کلیوی قرار خواهد گرفت.

این فوق‌تخصص کلیه، باور «ارثی بودن فشار خون» را نیز نادرست خواند و گفت: ژنتیک تنها یک عامل شروع‌کننده است، اما مرزهای مشخصی برای فشار خون نرمال وجود دارد و هر فردی که فشار خون او از این محدوده فراتر رود، صرف نظر از سابقه خانوادگی، نیازمند درمان خواهد بود.

دکتر عارف با رد این تصور که کنار گذاشتن نمکدان از سفره برای کنترل فشار خون کافی است، افزود: حدود ۷۰ درصد نمک مصرفی روزانه از طریق غذاهای فرآوری شده نظیر رب گوجه‌فرنگی، نان، کنسروها، فست فودها، دوغ‌های صنعتی و حتی بیسکویت‌ها وارد بدن می‌شود.

وی در خصوص باور «فشار خون عصبی» نیز هشدار داد و تصریح کرد: اگرچه استرس می‌تواند به طور موقت فشار خون را افزایش دهد، اما هیچ بیماری مستقلی تحت عنوان فشار خون عصبی وجود ندارد و هر گونه افزایش پایدار فشار خون، نیاز به پیگیری و درمان جدی دارد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز گفت: فشار خون حداکثر ۱۶۰ روی ۹۰ میلی‌متر جیوه برای افراد بالای ۷۵ سال در محدوده نرمال تعریف می‌شود، اما ارقام بالاتر از این میزان، حتی در سنین بالا، فشار خون محسوب شده و باید تحت درمان قرار گیرد.

دکتر عارف در ادامه به باورهای غلط درباره نمک‌های جایگزین اشاره کرد و افزود: نمک دریا، نمک هیمالیا و نمک‌های رنگی نیز همانند نمک طعام حاوی سدیم هستند و مصرف بی‌رویه آنها می‌تواند فشار خون را افزایش دهد.

وی همچنین درباره درمان‌های خانگی هشدار داد و گفت: مصرف سیر و آبغوره هر چند می‌تواند در کاهش فشار خون مؤثر باشد، اما درمان قطعی محسوب نمی‌شود و در فشار خون‌های درجه یک و بالاتر، تجویز دارو توسط پزشک ضروری است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز درباره فشار خون خفیف (۱۳۰ تا ۱۳۹ روی ۸۰ تا ۸۹) توضیح داد: چنانچه ریسک قلبی عروقی بیمار کمتر از ۱۰ درصد باشد، پزشک یک تا سه ماه فرصت تغییر سبک زندگی شامل کاهش وزن، ورزش و رژیم غذایی را به بیمار می‌دهد، اما در صورت عدم پاسخ، دارو درمانی آغاز می‌شود.

وی افزود: در بیماران مبتلا به دیابت، بیماری مزمن کلیوی، سابقه سکته قلبی یا مغزی، یا داشتن ریسک بالای ۱۰ درصد، حتی در مرحله فشار خون خفیف نیز دارو درمانی الزامی است.

این فوق‌تخصص کلیه تأکید کرد: کاهش وزن به میزان هر ۵ کیلوگرم، فشار سیستولیک را ۵ تا ۱۰ میلی‌متر جیوه و فشار دیاستولیک را ۵ میلی‌متر جیوه کاهش می‌دهد. همچنین رژیم غذایی dash (مصرف میوه، سبزیجات و لبنیات کم‌چرب) می‌تواند فشار سیستولیک را تا ۱۰ میلی‌متر جیوه کاهش دهد.

دکتر عارف یادآور شد: کاهش مصرف نمک به اندازه یک قاشق چای‌خوری در روز، فشار خون را ۵ تا ۶ میلی‌متر جیوه پایین می‌آورد و انجام پیاده‌روی سریع به مدت ۳۰ دقیقه، سه بار در هفته، یکی از مؤثرترین روش‌های غیردارویی کنترل فشار خون است.

وی در تعریف فشار خون بحرانی گفت: هرگاه فشار خون به بالای ۱۸۰ روی ۱۲۰ برسد، وضعیت بحرانی تلقی می‌شود. در صورت بروز علائمی مانند درد قفسه سینه، سردرد شدید ناگهانی، گیجی یا اختلال در تکلم، بیمار باید فوراً به اورژانس مراجعه کند یا با سامانه ۱۱۵ تماس بگیرد.

وی برای بیماران مبتلا به فشار خون مزمن که تجربه چنین شرایطی را دارند، توصیه کرد: این بیماران باید خونسردی خود را حفظ کرده، در محیطی آرام و کم‌نور در وضعیت نیمه‌نشسته قرار گرفته و فعالیت بدنی را به حداقل برسانند. همچنین در صورت نزدیک بودن به زمان نوبت بعدی دارو، داروی خود را مصرف کرده و در غیر این صورت یک تا دو ساعت صبر کنند و مجدد میزان فشار اندازه‌گیری شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز هشدار داد: مصرف قرص‌های زیر زبانی مانند تی‌ان‌جی برای کاهش فشار خون اکیداً توصیه نمی‌شود، زیرا افت ناگهانی فشار می‌تواند خون‌رسانی به مغز و قلب را مختل کرده و منجر به کاهش سطح هوشیاری یا تشدید علائم قلبی شود.

دکتر عارف با تأکید بر اینکه پیشگیری همواره ارزان‌تر و مؤثرتر از درمان است، گفت: رعایت رژیم dash، پرهیز از مصرف نمک، انجام فعالیت بدنی منظم (حداقل سه جلسه ۳۰ دقیقه‌ای در هفته)، کاهش وزن به ویژه کاهش دور کمر (کمتر از ۱۰۲ سانتی‌متر در آقایان و ۸۸ سانتی‌متر در زنان)، دوری از استرس، خواب منظم بین ساعت ۱۰ شب تا ۶ صبح، ترک سیگار و قلیان، و انجام چکاپ سالانه برای افراد بالای ۴۰ سال از جمله راهکارهای مهم برای کنترل فشار خون است.

وی در ادامه، به مهمترین عوارض فشار خون بالا اشاره کرد و افزود: فشار خون مزمن می‌تواند به سفت‌شدگی دیواره عروق منجر شود که خود عاملی برای تشدید فشار خون و ایجاد چرخه معیوب است. همچنین ضخیم‌شدگی دیواره قلب، نارسایی قلبی و تنگی نفس از دیگر عوارض آن هستند.

این فوق‌تخصص کلیه در پایان خاطرنشان کرد: فشار خون بالا دومین عامل شایع دیالیز پس از دیابت است و می‌تواند به نارسایی مزمن کلیه منجر شود. آسیب به عروق چشمی (رتینوپاتی فشار خون) از تاری دید تا نابینایی، اختلالات شناختی و زوال عقل در سنین بالا، بادکنکی شدن رگ‌ها (آنوریسم) و اختلال در عملکرد جنسی از دیگر عوارض جدی این بیماری به شمار می‌روند.