نقش مهم شرح‌حال اپیدمیک در شناسایی بیماری/ بهسازی محیط مؤثرترین راهبرد مقابله

دکتر مهران ورناصری، متخصص بیماری‌های عفونی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان، ضمن تشریح ابعاد مختلف بیماری «هانتاویروس»، بر اهمیت بهسازی محیط و کنترل ورود جوندگان به محل زندگی به‌عنوان اصلی‌ترین راهکار پیشگیری از این بیماری زئونوز (مشترک بین حیوان و انسان) تأکید کرد.

دکتر ورناصری با اشاره به تنوع سویه‌های هانتاویروس در نقاط مختلف جهان اظهار داشت: ماهیت این ویروس بسته به جغرافیای شیوع آن، متفاوت است؛ به‌طوری‌که سویه‌های رایج در قاره آمریکا با تیپ‌های موجود در آسیا و اروپا تفاوت ساختاری دارند، هرچند که میزان شیوع این ویروس در منطقه خاورمیانه در سطح پایین‌تری گزارش شده است.

وی در ادامه با تبیین طیف بیماری‌زایی این ویروس افزود: در اروپا و آسیا، این بیماری عمدتاً به صورت تب‌های خونریزی‌دهنده همراه با نارسایی کلیوی (HFRS) بروز می‌کند که از نظر بالینی شباهت‌هایی به بیماری‌هایی نظیر تب کریمه کنگو دارد. این در حالی است که در قاره آمریکا، ویروس بیشتر با درگیری شدید ریوی تحت عنوان سندرم ریوی هانتاویروس (HPS) نمود پیدا می‌کند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز خاطرنشان کرد: بررسی‌های آماری نشان می‌دهد که نرخ مرگ‌ومیر (مورتالیتی) در گونه آمریکایی - درگیری ریوی - به مراتب بالاتر است، در حالی که سویه‌های آسیایی و اروپایی به طور معمول نرخ مرگ‌ومیر کمتری را به ثبت رسانده‌اند.

این متخصص بیماری‌های عفونی و گرمسیری در ادامه با اشاره به تفاوت نرخ مرگ‌ومیر هانتاویروس در مناطق مختلف جهان گفت: در قاره‌های آمریکای شمالی و جنوبی، میزان مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری به‌مراتب بالاتر است و در برخی موارد به حدود ۵۰ درصد می‌رسد. در مقابل، در گونه‌های شایع در اروپا، نرخ مرگ‌ومیر کمتر و در حدود ۱۵ درصد گزارش شده است. در قاره آسیا، موارد ابتلا بیشتر در کشورهایی مانند چین، کره شمالی و کره جنوبی و مناطق پیرامونی مشاهده می‌شود و همچنین در بخش‌هایی از آسیای مرکزی نیز این بیماری دیده می‌شود.

دکتر ورناصری با تأکید بر منشأ بیماری اظهار داشت: هانتاویروس یک بیماری زئونوز بوده و منبع اصلی انتقال آن جوندگانی مانند موش است. این ویروس در بدن جوندگان معمولاً بدون علامت باقی می‌ماند، اما از طریق آلودگی‌های ناشی از فضولات، ادرار یا ترشحات آن‌ها می‌تواند انسان را مبتلا کند. به همین دلیل، مناطقی که تراکم جوندگان در آن‌ها بالاست، بیشترین خطر را برای انتقال این ویروس دارند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز با تبیین روند پیشرفت این بیماری خاطرنشان کرد: علائم اولیه هانتاویروس غالباً با ضعف عمومی، بی‌حالی، دردهای عضلانی و اختلالات گوارشی تظاهر می‌یابد. در صورت ضعف سیستم ایمنی بیمار، این علائم می‌توانند به سمت فاز حاد پیشرفت کنند؛ به‌طوری‌که در گونه‌های رایج (آسیایی و اروپایی) منجر به نارسایی کلیوی و بروز علائم خونریزی‌دهنده می‌شود، اما در گونه آمریکایی، بیماری عمدتاً به صورت تجمع مایع در ریه‌ها و درگیری شدید تنفسی بروز می‌کند.

وی در خصوص شیوه‌های درمانی این بیماری افزود: در حال حاضر، درمان اختصاصی و قطعی برای هانتاویروس وجود ندارد و پروتکل‌های درمانی عمدتاً بر پایه مراقبت‌های حمایتی و مدیریت علائم بیمار استوار است.

فلوشیپ بیماری‌های عفونی در بیماران مبتلا به نقص ایمنی و پیوند همچنین درباره فرآیند تشخیص آزمایشگاهی این بیماری تصریح کرد: تشخیص دقیق ابتلا به هانتاویروس از طریق روش‌های نوین آزمایشگاهی صورت می‌گیرد؛ این روند شامل انجام آزمایش IgM ضد هانتا در خون بیمار و یا بهره‌گیری از روش تشخیص مولکولی (PCR) برای شناسایی مستقیم ژنوم ویروس است.

دکتر ورناصری با تأکید بر اهمیت اقدامات پیشگیرانه برای مقابله با این ویروس اظهار داشت: مؤثرترین راهبرد برای مقابله با هانتاویروس، بهسازی محیط و پاکسازی کانون‌های تجمع جوندگان و جانوران موذی است. شهروندان باید ضمن اجتناب از مواجهه مستقیم با این حیوانات، با مسدود کردن منافذ و ورودی‌ها، از نفوذ آن‌ها به محل سکونت و کار خود جلوگیری کنند.

وی افزود: به دلیل شباهت نزدیک علائم هانتاویروس با بیماری‌های تنفسی شایع نظیر آنفلوآنزا و کرونا، تشخیص قطعی آن در مراحل اولیه دشوار است. در این میان، بررسی "شرح‌حال اپیدمیک" بیمار، از جمله سابقه سفر به مناطق آلوده یا حضور در محیط‌های مشکوک، اهمیت بالایی دارد.

این متخصص بیماری‌های عفونی خاطرنشان کرد: در صورتی که بیمار علائمی همچون نارسایی حاد کلیوی، تظاهرات خونریزی‌دهنده یا درگیری شدید ریوی را همراه با سابقه مواجهه محیطی داشته باشد، ظن ابتلا به هانتاویروس قوت می‌گیرد. در چنین شرایطی، انجام تست‌های تشخیصی فوری و پیاده‌سازی پروتکل‌های درمانی و مراقبتی استاندارد برای بیمار ضرورت می‌یابد.