شیر مادر سیستم تنظیم‌کننده بیولوژیک و عاطفی برای نوزاد ایجاد می‌کند

دکتر پروین عابدی، مدیر گروه مامایی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان، در بررسی اهمیت شیردهی در دوران حساس رشد نوزاد، تأکید کرد: شیردهی فراتر از یک فرآیند ساده‌ تغذیه‌ای است و به موجب آن، یک سیستم تنظیم‌کننده بیولوژیک و عاطفی میان مادر و نوزاد ایجاد می‌شود.

وی با اشاره به ضرورت حیاتی «شیردهی انحصاری» (Exclusive Breastfeeding) در شش ماهه اول زندگی، خاطرنشان کرد: در این بازه زمانی، نوزاد به شیر مادر نیاز دارد و هیچ ماده غذایی دیگری نباید به او داده شود. این رویکرد، زیربنای سلامت پایدار نوزاد در نخستین ماه‌های زندگی محسوب می‌شود.

دکتر عابدی، فرآیند شیردهی را بستری برای شکل‌گیری ارتباط عاطفی عمیق میان مادر و شیرخوار دانست و گفت: شیردهی به‌عنوان پیوند عاطفی و یکی از مکانیسم‌های آرام‌سازی نوزاد مستقیماً منجر به کاهش استرس در نوزاد می‌شود. وقتی نوزاد با حرکات خود گرسنگی را اعلام می‌کند و بلافاصله این نیاز توسط مادر پاسخ داده می‌شود، حس امنیت در او نهادینه می‌گردد. علاوه بر این، تماس نزدیک بدن نوزاد با بدن مادر، منجر به تنظیم دمای بدن، تنظیم ضربان قلب و حالتی از آرامش و ثبات روانی در شیرخوار ایجاد می‌شود که این ویژگی‌ها در هیچ روش تغذیه‌ای دیگری قابل تجربه نیست.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز با اشاره به اهمیت نقش هورمون اکسی‌توسین در تقویت اعتماد و امنیت، بیان کرد: در هنگام جاری شدن شیر از سینه‌ مادر، هورمونی به نام «اکسی‌توسین» ترشح می‌شود که نقشی کلیدی در این فرآیند ایفا می‌کند. این هورمون نه تنها باعث ایجاد آرامش و اعتماد در مادر می‌شود، بلکه در نوزاد نیز اضطراب را به شدت کاهش داده و حس امنیت را تقویت می‌کند. در واقع، این یک تعامل دوطرفه است که هم سلامت روان مادر و هم پویایی عاطفی نوزاد را همزمان تقویت می‌نماید.

وی تأکید کرد: شیر مادر با هیچ محصول دیگری قابل مقایسه نیست، چرا که سیستم ایمنی نوزاد را به شکلی منحصر‌به‌فرد «تجهیز» می‌کند. شیر مادر، میکروبیوم‌های ضروری را در اختیار نوزاد قرار می‌دهد که در شیرخشک‌ها وجود ندارد. بر اساس مطالعات، نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌کنند، نسبت به کودکانی که از شیرخشک‌ تغذیه می‌کنند، سویه‌های بسیار کمتری از باکتری‌های بیماری‌زا را در دستگاه گوارش خود دارند، چون شیر مادر یک خط دفاعی قدرتمند در برابر پاتوژن‌ها، به‌ویژه در سیستم‌های گوارشی و تنفسی ایجاد می‌کند.

مدیر گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز خاطرنشان کرد: آنتی‌بادی‌های موجود در شیر مادر، از جمله «ایمونوگلوبولین ای» (IgA)، که آن را به عنوان «اولین واکسن نوزاد» توصیف می‌کنند، طبق یافته‌های علمی، ترشح این آنتی بادی از طریق شیر مادر می‌تواند از بروز واکنش‌های آلرژیک و التهابی در روده نوزاد جلوگیری کرده و ایمنی او را به شدت افزایش دهد. از این رو، میان باکتری‌های روده مادر و ترکیبات شیر نوعی هماهنگی بیولوژیک منحصر‌به‌فرد وجود دارد که این هماهنگی باعث می‌شود میکروبیوم نوزاد به سمت سلامت و هماهنگی با سیستم ایمنی مادر سوق پیدا کند.

دکتر عابدی درباره اصلاح باورهای غلط پیرامون تغذیه مادر و تولید شیر توضیح داد: تصور اینکه هر غذایی بلافاصله طعم شیر را تغییر می‌دهد، از نظر علمی دقیق نیست؛ زیرا مواد غذایی پس از جذب در روده کوچک، وارد خون شده و سپس از طریق خون به غدد شیری می‌رسند. اگرچه بوهای بسیار قوی مانند سیر ممکن است اثر خود را در شیر نشان دهند، اما بدن به مرور با مواد مصرفی مادر سازگار می‌شود و نیازی به رژیم‌های غذایی سختگیرانه نیست.

وی یادآور شد: بین میزان مصرف غذای مادر و تولید شیر ارتباط مستقیمی وجود ندارد و مادر حتی در صورت عدم مصرف غذای زیاد، شیر کافی برای نوزاد خواهد داشت.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز ضمن اشاره بر اهمیت «تداوم و مصمم بودن» مادر در دوران شیردهی، خاطرنشان کرد: بروز چالش‌هایی نظیر کمبود موقت شیر در روزهای نخست یا آزار جسمی خفیف در ناحیه سینه به دلیل مکیدن‌های مداوم، پدیده‌هایی گذرا و طبیعی هستند که نباید منجر به تصمیم‌گیری‌های عجولانه مانند جایگزینی فوری شیر خشک شود؛ چرا که شیر مادر برای حیات نوزاد حیاتی است.

دکتر عابدی با اشاره به نقش کلیدی سلامت روان در شیردهی مادر، هشدار داد: «استرس، سم دوران شیردهی است». به همین دلیل، مدیریت خواب مادر و ایجاد محیطی آرام توسط خانواده، از ضرورت‌های اصلی برای موفقیت در این مسیر است. بنابراین، از خانواده‌ها خواسته می‌شود با فراهم کردن شرایط آرامش و حمایت عاطفی، به ویژه برای خانم‌های باردار و شیرده، نقش خود را در تسهیل این فرآیند بیولوژیک و حیاتی ایفا کنند، تا مادر بتواند تجربه‌ای موفق و پایدار در شیردهی داشته باشد.