چگونگی مدیریت بیماری دیابت در شرایط بحران

دکتر زهرا فرهنگیان، فوق تخصص غدد و متابولیسم بالغین و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در گفت‌وگو با وب‌دا خوزستان، اظهار داشت: مدیریت بیماری‌های مزمن به‌ویژه دیابت در شرایط بحرانی مانند بلایای طبیعی (سیل و زلزله) و یا موقعیت‌های جنگی با چالش‌های جدی مواجه می‌شود.

دکتر فرهنگیان در این‌باره توضیح داد: این شرایط می‌تواند به‌طور مستقیم از طریق تغییر الگوی خواب و بیداری، اختلال در تغذیه، جابه‌جایی‌های ناگهانی، بی‌نظمی در مصرف دارو و محدودیت در دسترسی به خدمات درمانی، بر کنترل قند خون تأثیر بگذارد.

وی اظهار داشت: بخشی از عوامل مؤثر بر تشدید این بیماری‌ها خارج از کنترل افراد است، اما با به‌کارگیری راهکارهای مناسب می‌توان از پیامدهای منفی آن‌ها بر سلامت جسم و روان کاست.

این فوق تخصص غدد با اشاره به تاثیر استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی سریع، گفت: در این شرایط، تنفس عمیق و منظم، گوش دادن به موسیقی آرامش‌بخش، تمرکز بر طبیعت، انجام فعالیت‌های مورد علاقه مانند ورزش سبک، نقاشی و گفت‌وگو با افراد نزدیک توصیه می‌شود. داشتن برنامه روزانه منظم و پرهیز از قرار گرفتن در معرض اخبار و بحث‌های تنش‌زا، نقش مهمی در کاهش اضطراب دارد. در صورت تداوم استرس، مراجعه به متخصصان حوزه سلامت روان ضروری است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تأکید کرد: در کنار عوامل خارج از کنترل، برخی اقدامات پیشگیرانه نیز در اختیار بیماران قرار دارد که از اهمیت بالایی برخوردار است؛ از جمله مهم‌ترین این اقدامات، آماده‌سازی بسته یا کیف نجات ویژه بیماران دیابتی است. این بسته باید شامل مدارک پزشکی، نسخه‌های دارویی، داروهای مصرفی (از جمله انسولین)، دستگاه سنجش قند خون و ملزومات آن، آب آشامیدنی، مواد غذایی ماندگار مانند بیسکویت خشک، نان خشک و آجیل و همچنین مواد موردنیاز برای درمان افت قند خون مانند قند یا شکر باشد.

دکتر فرهنگیان در خصوص نگهداری انسولین نیز استفاده از کیف‌های خنک‌کننده یا یخدان‌های کوچک را توصیه کرد و ادامه داد: در حوزه تغذیه، به اهمیت رعایت رژیم غذایی مناسب به‌ویژه در شرایط استرس‌زا بسیار تاکید می‌شود؛ حذف قندهای ساده، نوشیدنی‌های شیرین و مواد غذایی ناسالم، استفاده از نان‌های سبوس‌دار به جای نان‌های سفید و گنجاندن سبزیجات و سالاد در وعده‌های غذایی از جمله توصیه‌های کلیدی در این زمینه است.

وی همچنین بر رعایت قانون بشقاب سالم تأکید کرد و افزود: این قانون به این صورت است که نیمی از بشقاب به سبزیجات، یک چهارم به پروتئین و یک چهارم به کربوهیدرات‌های پیچیده اختصاص یابد. مصرف کافی آب و جایگزینی مواد غذایی در صورت محدودیت دسترسی نیز از دیگر نکات مهم است.

این فوق تخصص غدد خاطرنشان کرد: در کنار تغذیه، حفظ الگوی خواب منظم و انجام فعالیت بدنی سبک در محیط منزل نیز توصیه می‌شود. بیماران باید پیش از فعالیت‌های ورزشی طولانی، سطح قند خون خود را بررسی و در صورت پایین یا بسیار بالا بودن آن، از ورزش خودداری کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز تصریح کرد: آگاهی از علائم هشداردهنده افت و افزایش قند خون از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. علائم افت قند خون شامل تپش قلب، لرزش، تعریق، گیجی و تاری دید است که در این شرایط مصرف سریع مواد قندی توصیه می‌شود. در مقابل، علائم افزایش قند خون مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار و سرگیجه نیازمند مصرف مایعات بیشتر و در صورت لزوم مراجعه به پزشک است.

دکتر فرهنگیان اظهار داشت: در شرایط بحران، باید دفعات پایش قند خون افزایش یابد و در صورت محدودیت امکانات، حداقل به‌صورت دوره‌ای انجام شود. در چنین شرایطی، هدف اصلی جلوگیری از افت شدید قند خون است و ممکن است کنترل قند در محدوده‌ای کمی بالاتر از حالت عادی در نظر گرفته شود.

وی تاکید کرد: بیماران در صورت نیاز به خدمات درمانی، به نزدیک‌ترین مرکز یا پزشک در دسترس مراجعه کنند و در صورت عدم امکان مراجعه حضوری، از خدمات مشاوره آنلاین بهره بگیرند. رعایت اصول نگهداری انسولین نیز از نکات حیاتی است؛ بنابراین دارو باید در دمای مناسب و در صورت نبود برق، با استفاده از تجهیزات خنک‌کننده نگهداری شود.